تا به حال شده پشت فرمان نشستهاید و ناگهان متوجه لرزشی ناآشنا در فرمان یا اتاق خودرو شده باشید؟ این لرزشها، چه خفیف و چه شدید، میتوانند نگرانکننده باشند و حس اطمینان شما را نسبت به خودرو از بین ببرند. لرزش فرمان و اتاق در سرعتهای مختلف، پدیدهای نسبتاً رایج است که دلایل متعددی میتواند داشته باشد. در این مقاله جامع، قصد داریم به اعماق این مسئله سفر کنیم، علل ریشهای آن را بررسی کرده و راهکارهای عملی و موثری برای رفع این مزاحمت ناخوشایند ارائه دهیم.
چرا خودرو میلرزد؟ نگاهی به شایعترین دلایل
لرزش در خودرو، مانند یک سیگنال هشداردهنده از سوی مکانیک بدنه آن است. این صداها و ارتعاشات ناخواسته، معمولاً از نقاط مختلفی نشأت میگیرند و بسته به اینکه در چه سرعتی و در کدام قسمت خودرو احساس میشوند، میتوانند سرنخهای مهمی برای تشخیص مشکل به ما بدهند. بیایید نگاهی دقیقتر به متهمان اصلی بیندازیم:
۱. مشکلات سیستم تعلیق و فرمان:
این بخش، یکی از اولین نقاطی است که ذهن یک راننده باتجربه به سراغ آن میرود. سیستم تعلیق و فرمان، نقش حیاتی در هدایت، پایداری و راحتی خودرو ایفا میکنند. هرگونه نقص در این سیستم میتواند مستقیماً به فرمان منتقل شده و باعث لرزش شود.
- خرابی یا فرسودگی بوشها و سیبکها: بوشها و سیبکها، قطعاتی حیاتی در سیستم تعلیق و فرمان هستند که وظیفه اتصال اجزا و جذب ضربات را بر عهده دارند. با گذر زمان و افزایش کارکرد، این قطعات دچار سایش، ترک خوردگی یا پارگی میشوند. کاهش خاصیت ارتجاعی و سفتی این قطعات، باعث لق شدن اتصالات و ایجاد لرزش در فرمان، به خصوص در سرعتهای بالا و هنگام عبور از ناهمواریها میشود. این لرزش معمولاً از قسمت جلوی خودرو احساس میشود.
- مشکل در طبقها (کنترل آرمها): طبقها، بازوهایی هستند که چرخها را به شاسی خودرو متصل میکنند. اگر طبقها، بوشهای طبق یا اتصالات آنها دچار مشکل شوند، زاویه چرخها به هم میریزد و میتواند منجر به انواع لرزش در فرمان، احساس ناپایداری در پیچها و حتی سریدن خودرو شود.
- خرابی بلبرینگ چرخ: بلبرینگ چرخ، وظیفه چرخش روان چرخها را دارد. فرسودگی یا خرابی بلبرینگ، علاوه بر ایجاد صدای زوزه یا ساییدگی، میتواند باعث لرزش در سرعتهای بالا، به خصوص هنگام حرکت مستقیم شود. این لرزش گاهی به صورت ضرباندار و با افزایش سرعت، بیشتر احساس میشود.
- مشکل در جعبه فرمان: خود جعبه فرمان، که وظیفه تبدیل حرکت دورانی غربیلک فرمان به حرکت خطی چرخها را دارد، اگر دچار سایش، روغنریزی یا خرابی در اتصالات داخلی باشد، میتواند منشأ اصلی لرزش فرمان باشد. لرزش ناشی از جعبه فرمان اغلب با صداهای تقتق یا خرتخرت در هنگام چرخش فرمان همراه است.
- کوییدی چرخ (گردگیر پلوس): اگرچه کوییدی چرخ مستقیماً باعث لرزش فرمان نمیشود، اما پارگی آن باعث نفوذ خاک و آب به داخل مفصل پلوس شده و به مرور زمان باعث خرابی سریعتر مفصل پلوس خواهد شد. خرابی پلوس خود میتواند در سرعتهای بالا باعث لرزش شود.
۲. عدم بالانس چرخها و لاستیکها:
این مورد، یکی از شایعترین و در عین حال سادهترین دلایل لرزش فرمان است. چرخ و لاستیک، مجموعهای است که باید کاملاً بالانس باشد تا در سرعتهای بالا، لرزشی ایجاد نکند.
- بالانس نبودن چرخ: در هنگام تعویض لاستیک یا تعمیر چرخ، نیاز به بالانس دقیق وجود دارد. اگر وزن چرخ و لاستیک در تمام نقاط به طور یکنواخت پخش نشده باشد (به دلیل عدم رعایت استانداردهای تولید یا خطای انسانی در تعویض)، در سرعتهای بالاتر، لرزش ناخودآگاه ایجاد میشود. این لرزش معمولاً از سرعت ۶۰-۸۰ کیلومتر بر ساعت شروع شده و با افزایش سرعت، تشدید میشود. محل احساس لرزش، بیشتر در فرمان است.
- خرابی یا ترک خوردگی لاستیک: فرسودگی نامنظم، ضربه خوردن به لاستیک، یا ترک خوردگی عمیق در دیواره یا سطح لاستیک، میتواند باعث ناهمگونی در چرخش آن شده و در نتیجه لرزش ایجاد کند. گاهی اوقات، تغییر شکل لاستیک (باد کردن یا دفرمه شدن) نیز باعث لرزش میشود.
- باد نامناسب لاستیکها: باد کم یا زیاد در لاستیکها، علاوه بر تاثیر منفی بر مصرف سوخت و هندلینگ، میتواند باعث ناپایداری خودرو و در برخی موارد، ایجاد لرزش شود. لاستیکهای کم باد، بیشتر در معرض تغییر شکل و لرزش هستند.
۳. مشکلات سیستم ترمز:
سیستم ترمز، به خصوص دیسکها و لنتهای ترمز، نقش مهمی در ایجاد لرزش، به ویژه هنگام ترمزگیری، ایفا میکنند.
- تاب برداشتن دیسک ترمز: دیسکهای ترمز، به دلیل گرمای زیاد در حین ترمزگیری و سپس خنک شدن ناگهانی، ممکن است دچار تاب برداشتگی شوند. این تاب برداشتگی باعث میشود سطح دیسک صاف نباشد و هنگام تماس لنت با آن، نوساناتی ایجاد شود که به صورت لرزش در فرمان و پدال ترمز، به خصوص در سرعتهای بالا و ترمزگیریهای شدید، احساس میشود.
- خرابی یا سایش نامنظم لنت ترمز: اگر لنتهای ترمز، به طور یکنواخت ساییده نشده باشند یا مواد تشکیل دهنده آنها ناهمگن باشد، میتواند در هنگام ترمزگیری باعث ایجاد لرزش شود.
- خرابی کالیپر ترمز: کالیپر ترمز، که لنتها را به دیسک فشار میدهد، اگر دچار گرفتگی، خرابی پیستون یا نشتی باشد، میتواند عملکرد صحیح ترمز را مختل کرده و در نهایت منجر به لرزش شود.
۴. مشکلات موتور و گیربکس:
اگرچه این مشکلات بیشتر با لرزش موتور یا اتاق هنگام درجا کار کردن یا تعویض دنده همراه هستند، اما در برخی موارد میتوانند در سرعتهای مختلف نیز خود را نشان دهند.
- کوهان موتور (Mounts) فرسوده: کوهان موتور، که وظیفه اتصال موتور به شاسی و جذب لرزشهای آن را دارد، با گذشت زمان و افزایش کارکرد، فرسوده و خشک میشود. کوهانهای خراب، نمیتوانند لرزشهای طبیعی موتور را جذب کنند و این لرزشها مستقیماً به اتاق خودرو منتقل شده و باعث احساس ناخوشایند در راننده و سرنشینان میشوند. این لرزش معمولاً در دور موتورهای خاصی احساس میشود و ممکن است با افزایش سرعت، کمتر به چشم بیاید یا با لرزشهای دیگر ترکیب شود.
- مشکل در سیستم جرقهزنی (شمعها، وایر شمعها): اگر موتور به درستی کار نکند (مثلاً به دلیل خرابی شمع، کویل یا وایر شمع)، احتراق ناقص رخ میدهد و این میتواند باعث لرزش موتور و انتقال آن به اتاق خودرو شود. این مشکل معمولاً در تمام سرعتها احساس میشود اما ممکن است در سرعتهای خاصی تشدید شود.
- مشکل در سیستم سوخترسانی: گرفتگی فیلتر بنزین، انژکتورهای کثیف یا خرابی پمپ بنزین، میتواند باعث نوسان در عملکرد موتور و در نتیجه لرزش شود.
- مشکل در گیربکس: به خصوص در گیربکسهای اتوماتیک، اگر مشکلی در مبدل گشتاور، شیرهای هیدرولیک یا صفحه کلاچها وجود داشته باشد، میتواند باعث لرزش در هنگام شتابگیری یا حتی در سرعتهای خاصی شود.
۵. مشکلات در میل لنگ و سیستم انتقال قدرت:
این بخش، مسئول انتقال قدرت موتور به چرخها است و هرگونه نقص در آن میتواند منجر به لرزش شود.
- تاب برداشتن میل لنگ: اگر میل لنگ به هر دلیلی دچار تاب برداشتگی شود، تعادل مجموعه موتور به هم میخورد و لرزشی شدید، به خصوص در دورهای بالای موتور، ایجاد میشود. این مشکل نسبتاً جدی است و نیاز به تعمیر تخصصی دارد.
- بالانس نبودن فلایویل یا دیسک کلاچ: همانند چرخها، فلایویل (در خودروهای دندهای) و دیسک و صفحه باید بالانس باشند. عدم بالانس این قطعات، به خصوص در دور موتورهای بالا، میتواند باعث لرزش شود.
- خرابی پلوس: پلوس، که قدرت را از دیفرانسیل به چرخها منتقل میکند، اگر دچار سایش، شکستگی یا خرابی در قسمت مفصل باشد، میتواند در سرعتهای بالا، به خصوص هنگام فرمان دادن، باعث لرزش در قسمت جلوی خودرو شود.
۶. مشکلات مرتبط با بدنه و شاسی:
اگرچه کمتر شایع است، اما مشکلات مربوط به بدنه و شاسی نیز میتوانند باعث ایجاد لرزش در اتاق شوند.
- شاسی ترک خورده یا خم شده: در اثر تصادفات شدید، شاسی خودرو ممکن است آسیب ببیند. شاسی، استخوانبندی اصلی خودرو است و هرگونه نقص در آن، میتواند باعث توزیع نامتعادل وزن و ایجاد لرزش در اتاق شود.
- شل شدن اتصالات بدنه: در طول زمان، اتصالات پیچ و مهرهای بدنه ممکن است شل شوند، به خصوص در قسمتهای متحرک مانند دربها، کاپوت و صندوق عقب. این شل شدگی میتواند در سرعتهای بالا باعث ایجاد صدا و لرزش شود.
انواع لرزش و سرنخهای مربوط به آنها:
برای تشخیص دقیقتر، میتوان لرزشها را بر اساس محل احساس و شرایط ایجاد شدنشان دستهبندی کرد:
- لرزش فرمان در سرعتهای بالا (۶۰-۱۲۰ کیلومتر بر ساعت): این نوع لرزش، معمولاً به عدم بالانس چرخها و لاستیکها، تاب برداشتن دیسک ترمز، یا مشکل در بلبرینگ چرخ مربوط میشود. اگر لرزش با ترمزگیری تشدید میشود، احتمال تاب برداشتن دیسک ترمز بیشتر است.
- لرزش اتاق در سرعتهای بالا: این لرزش میتواند دلایل مشابه لرزش فرمان داشته باشد، اما گاهی اوقات به مشکل در سیستم تعلیق (مانند خرابی سیبک یا بوش طبق)، مشکل در پلوسها، یا حتی مشکلات بدنه نیز مربوط شود.
- لرزش هنگام ترمزگیری: شایعترین علت این لرزش، تاب برداشتن دیسک ترمز است. علاوه بر این، خرابی لنتها یا کالیپر ترمز نیز میتواند عامل باشد.
- لرزش فرمان هنگام پیچیدن: این لرزش معمولاً نشاندهنده مشکل در پلوسها (به خصوص پلوس بیرونی)، خرابی سیبک طبق، یا لق شدن اتصالات سیستم تعلیق است.
- لرزش خفیف فرمان در سرعتهای پایین: ممکن است نشاندهنده بالانس نبودن جزئی چرخها یا مشکل در لاستیکها باشد.
- لرزش شدید و ناگهانی: این نوع لرزش، معمولاً نشاندهنده خرابی جدی یک قطعه است، مانند شکستن فنر، پارگی کمک فنر، خرابی پلوس یا مشکل در سیستم تعلیق.
راهکارهای عملی برای رفع مشکل لرزش:
حال که با دلایل مختلف آشنا شدیم، زمان آن رسیده که به راهحلها بپردازیم. اولین و مهمترین گام، مراجعه به یک مکانیک ماهر و معتبر است. تشخیص دقیق علت لرزش، بدون دانش فنی و تجهیزات مناسب، دشوار است. با این حال، آشنایی با مراحل عیبیابی میتواند به شما در درک بهتر وضعیت و ارتباط با مکانیک کمک کند.
اقدامات و بررسیهای لازم:
- بررسی و بالانس چرخها و لاستیکها:
- اولین و سادهترین گام: مطمئن شوید که فشار باد لاستیکها مطابق با دستورالعمل سازنده خودرو تنظیم شده است.
- مراجعه به آپاراتی یا مرکز تخصصی: برای بالانس چرخها اقدام کنید. این کار باید به صورت دورهای و به خصوص پس از تعویض لاستیک یا پس از برخورد شدید با دستاندازها انجام شود.
- بررسی سلامت لاستیکها: از نظر وجود پارگی، ترک خوردگی، ساییدگی نامنظم، یا تغییر شکل ظاهری، لاستیکها را به دقت بررسی کنید. در صورت مشاهده هرگونه مشکل، لاستیک نیاز به تعویض دارد.
- بررسی سیستم تعلیق و فرمان:
- بازدید دورهای از مکانیکی: هر چند هزار کیلومتر، خودرو را برای بررسی وضعیت بوشها، سیبکها، طبقها، گردگیرها و سایر اجزای سیستم تعلیق و فرمان به مکانیک نشان دهید.
- بررسی لق بودن قطعات: تکنسین با تکان دادن چرخها و اجزای سیستم تعلیق، لق بودن یا خرابی قطعات را تشخیص میدهد.
- روغنکاری و گریسکاری: در برخی موارد، عدم گریسکاری صحیح اتصالات متحرک میتواند باعث ایجاد صدا و لرزش شود.
- بررسی سیستم ترمز:
- بازدید لنت و دیسک ترمز: در زمان تعویض لنت ترمز، وضعیت دیسکها را نیز بررسی کنید. در صورت تاب برداشتگی یا شیار افتادن، دیسک نیاز به تراش (در صورت امکان) یا تعویض دارد.
- بررسی عملکرد کالیپرها: اطمینان حاصل کنید که کالیپرها به درستی عمل کرده و لنتها به طور یکنواخت با دیسک درگیر میشوند.
- بررسی موتور و گیربکس:
- بررسی کوهان موتور: مکانیک میتواند وضعیت کوهانهای موتور را بررسی کرده و در صورت نیاز آنها را تعویض کند.
- عیبیابی سیستم جرقهزنی و سوخترسانی: در صورت شک به مشکل در این سیستمها، باید توسط مکانیک مورد بررسی قرار گیرند.
- بررسی میل لنگ و سیستم انتقال قدرت:
- بالانس فلایویل و دیسک کلاچ: این کار معمولاً هنگام تعویض دیسک و صفحه انجام میشود.
- بررسی پلوسها: در صورت مشاهده لرزش، به خصوص هنگام فرمان دادن، پلوسها باید توسط مکانیک بررسی شوند.
- بررسی بدنه و شاسی:
- بازرسی ظاهری: پس از تصادفات، از سلامت شاسی و اتصالات بدنه اطمینان حاصل کنید.
چه زمانی باید نگران بود؟
هرگونه لرزش ناگهانی، شدید، یا لرزشی که با صداهای غیرعادی همراه باشد، نیاز به بررسی فوری دارد. عدم توجه به لرزشها میتواند منجر به تشدید مشکل، خرابی قطعات گرانقیمتتر، و در نهایت کاهش ایمنی خودرو شود.
نکات مهم برای نگهداری پیشگیرانه:
- رعایت حد مجاز سرعت: رانندگی با سرعتهای مجاز، فشار کمتری به سیستم تعلیق و چرخها وارد میکند.
- عبور با احتیاط از دستاندازها و ناهمواریها: سرعت خود را قبل از عبور از موانع جادهای کاهش دهید.
- تعویض به موقع قطعات مصرفی: لنت ترمز، لاستیک، و فیلترها را در زمان مقرر تعویض کنید.
- مراجعه منظم به مکانیک: سرویسهای دورهای خودرو، فرصتی برای تشخیص زودهنگام مشکلات است.
- استفاده از قطعات با کیفیت: در هنگام تعویض قطعات، از برندهای معتبر و با کیفیت استفاده کنید.
نتیجهگیری:
لرزش فرمان و اتاق خودرو، پدیدهای نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. این لرزشها، زنگ خطری هستند که نباید نادیده گرفته شوند. با شناخت دلایل احتمالی و مراجعه به موقع به متخصصین، میتوانید از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کرده و ایمنی و آسایش خود را در حین رانندگی تضمین کنید. به یاد داشته باشید که نگهداری صحیح از خودرو، سرمایهگذاری بر روی سلامت و ایمنی شما و همراهان شماست. پس با دقت به خودروی خود گوش دهید و هرگونه تغییر ناخوشایند را جدی بگیرید.
