در دنیای پرهیاهوی خودروهای ایرانی، نام موتور TU5 برای بسیاری از صاحبان پژو 206 و 207 آشناست. این موتور که حاصل همکاری ایران خودرو و شرکت فرانسوی پژو است، به دلیل ترکیب قدرت، کارایی و مصرف سوخت معقول، به یکی از محبوبترین پیشرانهها تبدیل شده است. اما در کنار این محبوبیت، یک مسئله همواره ذهن بسیاری از دارندگان این خودروها را به خود مشغول کرده است: صدای زیاد موتور TU5. اگر شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که از صدای نسبتاً بلند موتور خودروی خود ناراضیاید، این مقاله دقیقاً برای شما نوشته شده است. در این مطلب، قصد داریم به صورت کاملاً جامع و دقیق به بررسی علت صدای زیاد موتور TU5 بپردازیم و با زبانی ساده، پیچیدگیهای فنی این موتور را برای شما شرح دهیم. هدف ما این است که با مطالعه این متن، شما بتوانید به درک عمیقی از منشأ این صداها برسید و برای رفع آنها گام بردارید. پس با ما همراه باشید تا رازهای صدای موتور TU5 را فاش کنیم.
تاریچه و طراحی موتور TU5: از کجا شروع شد؟
برای درک علت صدای زیاد موتور TU5، ابتدا باید نگاهی به ریشهها و فلسفه طراحی آن بیندازیم. این موتور، نسل جدیدتری از خانواده موتورهای TU است که پیش از این، موتور TU3 با حجم 1360 سیسی روی پژو 206 تیپ 2 و 3 خودنمایی میکرد. موتور TU5 با حجم 1587 سیسی، از همان ابتدا با هدف ارائه ترکیبی از قدرت بیشتر و بهرهوری بالاتر طراحی شد. طراحان فرانسوی با افزایش حجم و بهینهسازی سیستمهای مختلف، توانستند پیشرانهای بسازند که هم برای استفادههای روزمره و هم برای رانندگی با هیجان، مناسب باشد.
یکی از نکات کلیدی در طراحی این موتور، استفاده از سیستم زمانبندی متغیر سوپاپها (VVT) است که در اصطلاح به آن “توئین کام” نیز گفته میشود. این فناوری به موتور اجازه میدهد تا در دورهای مختلف، تنفس بهتری داشته باشد و همین موضوع، قدرت و گشتاور مناسبی در دورهای میانی و بالا ایجاد میکند. اما همین پیچیدگی فنی، خود میتواند منشأ بخشی از صداهایی باشد که ما به عنوان “صدای زیاد موتور TU5” میشناسیم. در ادامه، به طور مفصل به بررسی عواملی که باعث ایجاد این صداها میشوند، خواهیم پرداخت.
انواع صداهای موتور TU5 و منشأ آنها
زمانی که از علت صدای زیاد موتور TU5 صحبت میکنیم، باید بدانیم که این صداها در یک دسته قرار نمیگیرند. هر صدا میتواند نشاندهنده یک مشکل خاص باشد. در این بخش، متداولترین صداهایی که دارندگان این خودروها گزارش میکنند را دستهبندی کرده و علت هر یک را بررسی میکنیم.
1. صدای تیکتیک یا تقتق در دور آرام
یکی از رایجترین شکایات مربوط به صدای موتور TU5، شنیده شدن صدای “تیکتیک” یا “تقتق” ریتمیک در حالت دور آرام (درجا کار کردن موتور) است. این صدا معمولاً از قسمت بالای موتور به گوش میرسد و بسیاری را نگران میکند.
- علت اصلی: سوپاپها و هیدرولیک آنها مهمترین دلیل این صدا، مربوط به سیستم هیدرولیکی است که باز و بسته شدن سوپاپها را تنظیم میکند. این قطعه “تلمبه هیدرولیک” یا “شیمی” نام دارد و وظیفه دارد فاصله بین میل سوپاپ و سوپاپ را به طور خودکار و دقیق تنظیم کند تا باز و بسته شدن سوپاپها در بهترین حالت ممکن انجام شود. این قطعه با فشار روغن موتور کار میکند. اگر روغن موتور کهنه شده باشد، ویسکوزیته خود را از دست داده باشد، یا سطح روغن پایین باشد، تلمبه هیدرولیک نمیتواند به درستی روغن را دریافت کرده و فشار لازم را تولید کند. در نتیجه، فاصله سوپاپ به هم ریخته و صدای تیکتیک به گوش میرسد.
- راهکار: اولین و سادهترین کار، تعویض به موقع روغن موتور با کیفیت مناسب (طبق توصیه کارخانه) و اطمینان از سطح روغن است. اگر صدا با تعویض روغن برطرف نشد، ممکن است تلمبه هیدرولیک دچار رسوب گرفتگی یا فرسودگی شده باشد که نیاز به بازدید تخصصی دارد.
- علتهای دیگر:
- شمعها: شمعهای نامناسب یا کهنه شده میتوانند باعث احتراق ناقص شده و صدای تقتق ایجاد کنند.
- انژکتورها: کثیف بودن یا عملکرد نامناسب انژکتورها نیز میتواند در ایجاد این صدا نقش داشته باشد.
- درپوش سوپاپ (Valve Cover): گاهی اوقات خود درپوش سوپاپ یا واشر آن دچار مشکل شده و با ارتعاشات موتور، صدای تقتق ایجاد میکند.
2. صدای زوزه یا سوت در دورهای بالا
یکی دیگر از صداهایی که اغلب به عنوان علت صدای زیاد موتور TU5 مطرح میشود، صدای زوزه یا سوت کشیدن مانند است که با بالا رفتن دور موتور، شدیدتر میشود. این صدا معمولاً از قسمت جلوی موتور (سمت تسمهها) به گوش میرسد.
- علت اصلی: بلبرینگهای دینام یا پمپ هیدرولیک این صدا معمولاً ناشی از خرابی بلبرینگهای یکی از قطعاتی است که توسط تسمه دینام به حرکت در میآید. دو مقصر اصلی در این مورد عبارتند از:
- دینام (آلترناتور): بلبرینگهای دینام با کارکرد زیاد و در معرض گرما و گرد و غبار، به مرور زمان خشک شده یا خراب میشوند. این خرابی باعث ایجاد صدای سوت تیز و آزاردهندهای میشود که با فشار دادن پدال گاز و بالا رفتن دور، بلندتر میشود.
- پمپ هیدرولیک فرمان: اگر خودروی شما مجهول به سیستم فرمان هیدرولیک است، پمپ هیدرولیک نیز میتواند منشأ این صدا باشد. خرابی بلبرینگهای این پمپ نیز صدای مشابهی ایجاد میکند.
- راهکار: برای تشخیص دقیق، میتوانید به صورت موقت تسمه دینام را باز کنید و موتور را روشن کنید (توجه: این کار را برای مدت طولانی انجام ندهید). اگر صدا قطع شد، مشکل از یکی از قطعات محرک تسمه است. سپس میتوانید هر کدام را به صورت جداگانه بررسی کنید. تعویض بلبرینگ یا خود قطعه معیوب، راه حل نهایی است.
3. صدای کوبش یا ضربه در موتور
این صدا از همه خطرناکتر است و معمولاً نشاندهنده یک مشکل اساسی در قلب موتور است. صدای کوبش، شبیه به کوبیدن یک قطعه فلزی سنگین است و باید سریعاً به آن رسیدگی شود.
- علت اصلی: یاتاقان زدن موتور یاتاقان زدن، یکی از کابوسهای بزرگ برای هر مالک خودرویی است. این اتفاق زمانی میافتد که لایههای نرم یاتاقانهای میل لنگ یا شاتونها به دلایل مختلف (مانند کمبود فشار روغن، استفاده از روغن نامناسب، دمای بیش از حد موتور یا کارکرد طولانی مدت بدون تعویض روغن) ساییده شده و فلز به فلز برخورد میکند. این برخورد، صدای کوبش عمیق و وحشتناکی تولید میکند که با افزایش دور موتور، شدیدتر میشود.
- راهکار: در صورت شنیدن این صدا، باید فوراً رانندگی را متوقف کنید و خودرو را خاموش کنید. ادامه دادن رانندگی با این شرایط، آسیب جبرانناپذیری به میل لنگ و سیلندر وارد کرده و در نهایت منجر به قفل شدن موتور و نیاز به تعمیرات بسیار سنگین و پرهزینه (یا حتی تعویض کامل موتور) خواهد شد. تنها راه حل، باز کردن موتور و تعویض یاتاقانها و انجام تراشکاری در صورت نیاز است.
- علتهای دیگر:
- پیستون و گژن پین: ساییدگی پیستون یا گژن پین (میله اتصال پیستون به شاتون) نیز میتواند صدای کوبش ایجاد کند.
- شاتون: خم شدن یا آسیب دیدن شاتون نیز یکی دیگر از دلایل نادر اما محتمل است.
4. صدای ناله یا غرش از زیر کاپوت
این صدا معمولاً با صدای معمولی موتور متفاوت است و شبیه به ناله یا غرشی ممتد است که تشخیص منشأ آن کمی دشوارتر است.
- علت اصلی: پمپ هیدرولیک یا واتر پمپ
- پمپ هیدرولیک: همانطور که پیشتر اشاره شد، پمپ هیدرولیک علاوه بر سوت، میتواند صدای ناله نیز تولید کند. این صدا زمانی بلندتر میشود که فرمان را کاملاً میچرخانید. اگر صدا با چرخاندن فرمان تغییر کند، به احتمال زیاد مشکل از پمپ هیدرولیک است.
- واتر پمپ (پمپ آب): یاتاقانهای واتر پمپ نیز میتوانند با کارکرد زیاد خراب شده و صدای ناله یا غرغر ایجاد کنند. علاوه بر این، اگر واتر پمپ دچار نشتی شود و سطح آب رادیاتور پایین بیاید، موتور داغ کرده و این مسئله میتواند به صورت غیرمستقیم باعث ایجاد صداهای مختلف و آسیب به موتور شود.
- راهکار: بازدید از این قطعات و در صورت نیاز، تعویض آنها ضروری است.
عوامل موثر بر افزایش صدای موتور TU5 (غیر از خرابی قطعات)
گاهی اوقات، علت صدای زیاد موتور TU5 به خرابی یک قطعه خاص مربوط نمیشود، بلکه ناشی از ترکیبی از عوامل است که به طور کلی عملکرد موتور را تحت تأثیر قرار میدهند.
1. کیفیت سوخت
بیکیفیت بودن سوخت یکی از بزرگترین دشمنان موتورهای مدرن است. سوخت با اکتان پایین یا آلایندههای زیاد، میتواند باعث پدیده “Knock” یا ضربه زدن موتور شود. این پدیده زمانی رخ میدهد که سوخت به صورت غیرمنتظره و پیش از رسیدن جرقه شمع، منفجر میشود و این انفجار باعث ایجاد صدای کوبش میگردد. این صدا معمولاً در سربالاییها یا زمانی که موتور تحت فشار است (مانند کولر روشن)، بیشتر شنیده میشود.
- راهکار: همواره از سوخت با کیفیت و معتبر استفاده کنید. اگر مدام از سوخت بیکیفیت استفاده میکنید، ممکن است رسوباتی در محفظه احتراق ایجاد شود که خود عاملی برای ایجاد صدای اضافه است.
2. کیفیت و نوع روغن موتور
روغن موتور، خون موتور است. استفاده از روغن نامناسب (از نظر گرانروی یا کیفیت) یا دیر تعویض کردن آن، میتواند عواقب جدی داشته باشد.
- روغن با گرانروی نامناسب: روغنی که بیش از حد رقیق باشد، در دورهای بالا فیلم روغنی لازم را تشکیل نمیدهد و باعث ساییدگی قطعات میشود. روغنی که بیش از حد غلیظ باشد، در هوای سرد به خوبی گردش نمیکند و فشار روغن را در دور آرام کاهش میدهد که هر دو میتوانند منجر به ایجاد صداهای ناخوشایند و آسیب به موتور شوند.
- کیفیت پایین: روغنهای بیکیفیت، به سرعت خاصیت روانکنندگی خود را از دست میدهند و توانایی حمل رسوبات و خنککاری را ندارند.
- راهکار: حتماً از روغن موتور با استاندارد و گرانروی توصیه شده توسط ایران خودرو (معمولاً 5W40 یا 10W40) استفاده کنید و فواصل تعویض روغن را به دقت رعایت نمایید.
3. رسوب گرفتگی و جرمگیری نکردن موتور
با گذشت زمان و کارکرد موتور، در قسمتهای مختلف مانند سوپاپها، رینگها و اجزای سیستم سوخترسانی، رسوبات کربنی و جرم ایجاد میشود. این رسوبات، مسیرهای عبور هوا و سوخت را تنگ کرده و باعث اختلال در عملکرد موتور میشوند. برای مثال، رسوب روی سوپاپها مانع از بسته شدن کامل آنها شده و در نتیجه فاصله سوپاپ به هم ریخته و صدای تیکتیک ایجاد میشود. همچنین، رسوب در اطراف پیستون و رینگها میتواند باعث ایجاد صدای زیاد و کاهش قدرت موتور شود.
- راهکار: انجام عملیات “جرمگیری از موتور” در کارگاههای معتبر با دستگاههای مخصوص، یک راهکار پیشگیرانه و درمانی برای بسیاری از مشکلات از جمله صدای زیاد موتور TU5 است.
4. عایقبندی صدا (دیفالتور و مانفولد)
این مورد بیشتر به طراحی موتور مربوط میشود. موتور TU5 به دلیل طراحی فلزی و قرار گرفتن در فضای محدود موتورخانه پژو 206، صداهای داخلی خود را به بدنه منتقل میکند. قطعاتی مانند “دیفالتور” یا همان درپوش سوپاپ، که از جنس پلاستیک فشرده است، نقش عایق صدا را ایفا میکند. این قطعه به مرور زمان و با گرمای موتور، شکننده شده یا ممکن است دچار ترک شود و دیگر نتواند به خوبی از ورود صداهای سوپاپها به بیرون جلوگیری کند.
- راهکار: بازدید از دیفالتور و در صورت شکستگی، تعویض آن میتواند تا حد زیادی از شدت صداهای داخلی موتور بکاهد. همچنین، بررسی اتصالات و واشرهای منیفولد هوا و اگزوز نیز حائز اهمیت است، زیرا هرگونه نشتی در این بخشها میتواند به صدای نشت هوا منجر شود.
جدول عیبیابی سریع بر اساس نوع صدا
برای درک بهتر و تسهیل فرآیند تشخیص، در اینجا جدولی ارائه میشود که انواع صداها، علتهای محتمل و راهکارهای اولیه را لیست کرده است.
| نوع صدا | محل شنیده شدن صدا | علتهای احتمالی | راهکارهای اولیه و بررسیها |
|---|---|---|---|
| تیکتیک یا تقتق | بالای موتور، در دور آرام | خرابی تلمبه هیدرولیک سوپاپ، کثیف بودن انژکتورها، شمعهای نامناسب | تعویض روغن موتور، بازدید سطح روغن، جرمگیری انژکتور، تعویض شمعها |
| زوزه یا سوت | جلوی موتور (تسمهها)، در دورهای بالا | خرابی بلبرینگ دینام، خرابی بلبرینگ پمپ هیدرولیک، خرابی بلبرینگ واتر پمپ | باز کردن موقت تسمه دینام برای تشخیص منشأ صدا، تعویض قطعه معیوب |
| کوبش یا ضربه | از قلب موتور، با افزایش دور شدیدتر میشود | یاتاقان زدن موتور، ساییدگی پیستون و گژن پین، ضربه زدن موتور (ناشی از سوخت بیکیفیت) | توقف فوری خودرو، تماس با تعمیرکار متخصص، بررسی کیفیت سوخت، بازدید سطح روغن |
| ناله یا غرش | زیر کاپوت، هنگام چرخاندن فرمان | خرابی پمپ هیدرولیک، خرابی یاتاقانهای واتر پمپ | بررسی سطح روغن هیدرولیک، بررسی نشتی از پمپ، بازدید واتر پمپ |
| صداهای اضافی کلی | در سراسر موتور | رسوب گرفتگی، عدم تعویض به موقع روغن، کیفیت پایین سوخت | انجام جرمگیری موتور، تعویض روغن با کیفیت بالا، استفاده از سوخت معتبر |
راهکارهای پیشگیرانه برای کاهش صدای موتور TU5
درمان، همیشه بهتر از پیشگیری نیست. برای اینکه موتور TU5 خودروی شما برای مدت طولانیتری با کمترین صدا و بهترین بازدهی کار کند، رعایت چند نکته کلیدی ضروری است:
- تعویض به موقع روغن موتور: این مهمترین اقدامی است که میتوانید انجام دهید. فاصله زمانی 5000 تا 7000 کیلومتر (بسته به شرایط رانندگی و کیفیت روغن) را به دقت رعایت کنید.
- استفاده از روغن و فیلتر با کیفیت: در مورد روغن موتور و فیلتر روغن، خساست به خرج ندهید. فیلتر بیکیفیت، روغن تازه را هم در مدت کوتاهی آلوده میکند.
- استفاده از سوخت مناسب: تا جایی که امکان دارد از جایگاههای سوخت معتبر استفاده کنید. اگر خودروی شما بنزین سوز است، استفاده از سوخت با اکتان 95 یا بالاتر میتواند از پدیده ضربه زدن جلوگیری کند.
- بازدیدهای دورهای: خودرو را به یک مکانیکی معتبر و آشنا به این موتور ببرید. بازدید دورهای تسمه تایم، واتر پمپ، دینام، پمپ هیدرولیک و شمعها میتواند از بروز مشکلات بزرگ جلوگیری کند.
- گرم کردن موتور: قبل از حرکت، اجازه دهید موتور به دمای مناسب برسد. این کار به روغن اجازه میدهد به خوبی در موتور گردش کرده و از ساییدگی قطعات در دورهای بالا جلوگیری کند. اما این کار را در دور آرام بسیار بالا (مثلاً بیش از 2000 دور در دقیقه) انجام ندهید، بلکه بگذارید موتور با دور ملایمی کار کند تا گرم شود.
- رسوبزدایی دورهای: هر 20 تا 30 هزار کیلومتر، انجام یک جرمگیری اصولی برای سلامت موتور بسیار مفید است.
نتیجهگیری نهایی
همانطور که در این مقاله جامع بررسی کردیم، علت صدای زیاد موتور TU5 میتواند طیف وسیعی از مسائل ساده و روزمره تا مشکلات فنی بسیار جدی باشد. از صدای تیکتیک سادهای که با یک تعویض روغن به موقع رفع میشود، تا صدای کوبش خطرناکی که میتواند پایانی برای موتور باشد. کلید اصلی درک این صداها، توجه به تغییرات و گوش دادن دقیق به صدای طبیعی خودروی شماست.
به یاد داشته باشید که موتور TU5 یک پیشرانه قابل اعتماد است، اما مانند هر قطعه مکانیکی دیگری، نیاز به مراقبت و نگهداری دارد. با رعایت نکات سادهای مانند تعویض به موقع روغن، استفاده از سوخت با کیفیت و بازدیدهای دورهای، میتوانید بخش بزرگی از این مشکلات صدا را از پیشگیری کنید. اما اگر با وجود رعایت این نکات، همچنان با صداهای آزاردهنده مواجه شدید، تنها راه حل مراجعه به یک متخصص مجرب است. خودتان دست به تعمیر اساسی موتور نزنید، زیرا یک اشتباه کوچک میتواند هزینههای هنگفتی به دنبال داشته باشد. خودروی شما سرمایه شماست و توجه به صداهای آن، بهترین راه برای محافظت از این سرمایه است. امیدواریم این راهنمای جامع، ابهامات شما را در مورد علت صدای زیاد موتور TU5 برطرف کرده باشد.
