علت صدای ترتر موتور پراید؛ شناسایی و رفع مشکل
خودروی پراید به عنوان یکی از پر تیراژترین خودروهای داخلی، با وجود مصرف سوخت مناسب و هزینههای نگهداری پایین، گاهی دچار مشکلاتی میشود که صاحبان آن را به کلافگی وا میدارد. یکی از رایجترین شکایات رانندگان، شنیدن صدای ترتر در موتور است. این صدا معمولاً هنگام روشن بودن خودرو در حالت سکون (دنده خلاص) شنیده میشود و میتواند نشاندهنده بروز مشکل در بخشهای مختلف موتور باشد. در این مقاله به طور مفصل به علت صدای ترتر موتور پراید میپردازیم و راهکارهای تشخیص و رفع آن را بررسی میکنیم.
تفاوت صدای ترتر با صداهای دیگر
پیش از بررسی علت صدای ترتر موتور پراید، باید بدانیم که “ترتر” دقیقاً به چه صدایی اطلاق میشود. صدای ترتر معمولاً یک صدای تیکتیک سریع و ریتمیک است که از داخل کابین یا از کاپوت به گوش میرسد. این صدا نباید با صدای “قیقیا” (خشک بودن زنجیر سوپاپ) یا صدای “تَقتَق” (مشکل در سوپاپها) اشتباه گرفته شود.
اگر صدای ترتر با افزایش دور موتور بیشتر شود یا در دور موتورهای خاصی قطع و وصل گردد، احتمالاً منبع مشکل متفاوت خواهد بود. اما اگر صدای ترتر پراید در دور موتور پایین و ثابت (مثلاً ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ دور) به صورت ممتد شنیده شود، احتمالاً به یکی از موارد زیر مربوط است.
رایجترین علت صدای ترتر موتور پراید: کاسه نمد سوپاپ
بیش از ۷۰ درصد موارد صدای ترتر موتور پراید ناشی از خرابی یا نصب نادرست “کاسه نمد سوپاپ” است. در موتورهای قدیمیتر پراید (مثل موتور EF7 و موتورهای مشابه)، برای آببندی ساق سوپاپ از کاسه نمد استفاده میشود. این قطعه لاستیکی و فلزی، وظیفه دارد روغن موتور را در مسیر حرکت سوپاپ به داخل محفظه احتراق نگه دارد و از نشت آن جلوگیری کند.
وقتی کاسه نمد فرسوده میشود یا هنگام تعویض، به درستی روی جای خود قرار نمیگیرد، فاصلهای بین ساق سوپاپ و کاسه نمد ایجاد میشود. با هر بار بالا و پایین رفتن سوپاپ (که همزمان با حرکت میلسوپاپ است)، ساق سوپاپ با این فاصله برخورد کرده و صدای “ترتر” تولید میکند.
چرا این اتفاق میافتد؟
- فرسودگی: با گذشت زمان و کارکرد موتور، لاستیک کاسه نمد خشک شده و خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد.
- نصب اشتباه: هنگام تعویض پکینگ سرسیلندر، بسیاری از مکانیکها کاسه نمد را به درستی جا نمیزنند یا از مدلهای بیکیفیت استفاده میکنند.
- روغن نامناسب: استفاده از روغنهای با گرانروی (ویسکوزیته) نامناسب میتواند بر عملکرد کاسه نمد تأثیر بگذارد.
راه حل: برای رفع صدای ترتر موتور پراید در این حالت، باید درپوش سوپاپ (Cover سوپاپ) باز شود و کاسه نمدها تعویض گردند. نکته مهم این است که حتماً از کاسه نمد با کیفیت بالا استفاده شود و هنگام نصب، به سالم بودن فنر داخل کاسه نمد و جهت نصب آن دقت شود.
علل دیگر صدای ترتر موتور پراید
اگرچه کاسه نمد مهمترین دلیل است، اما عوامل دیگری نیز وجود دارند که ممکن است تولید صدای ترتر کنند.
1. مشکل در میل سوپاپ (میل اسبک)
یکی دیگر از علت صدای ترتر موتور پراید، لق بودن یاتاقانهای میل سوپاپ است. اگر یاتاقانهای میل سوپاپ (که به آن بوش میل سوپاپ نیز میگویند) ساییده شده باشند، میل سوپاپ هنگام چرخش تکان میخورد و با اجزای دیگر برخورد میکند که منجر به صدای ترتر میشود. این صدا معمولاً با افزایش دور موتور تغییر میکند.
2. شمعها و وایر شمع
گاهی اوقات صدای ترتر، صدای احتراق ناقص است. اگر شمعها کثیف باشند، فاصله الکترود آنها تنظیم نباشد یا وایر شمعها دچار اتصالی شده باشند، ممکن است صدایی شبیه به ترتر در موتور شنیده شود که نشاندهنده پرش در دور موتور است. این مورد خصوصاً در هوای مرطوب بیشتر خود را نشان میدهد.
3. پمپ هیدرولیک فرمان
اگر صدای ترتر هنگام چرخاندن فرمان شدت میگیرد، مشکل از پمپ هیدرولیک است. البته این صدا بیشتر در سیستم فرمان است، اما گاهی به کابین و موتور نیز منتقل میشود. اما اگر صدا فقط در حالت دنده خلاص و بدون حرکت فرمان باشد، احتمال خرابی پمپ هیدرولیک پایین است.
4. دلکو (در خودروهای کاربراتوری) یا سنسور پوزیشن میلسوپاپ (در خودروهای انژکتوری)
در مدلهای قدیمیتر، تنظیم نبودن دلکو میتواند باعث تایمینگ نامناسب جرقه شود که گاهی با صدای ترتر همراه است. در مدلهای انژکتوری، خرابی سنسور پوزیشن میلسوپاپ (CKP) میتواند زمانبندی پاشش سوخت و جرقه را به هم بریزد و صداهای غیرعادی تولید کند.
5. خرابی پولی میللنگ
پولی میللنگ (Damper) دارای یک قطعه لاستیکی در وسط است که ارتعاشات موتور را جذب میکند. اگر این لاستیک پاره شود، پولی لق میزند و باعث ایجاد صدای ترتر و لرزش شدید در موتور میشود. این مورد جزء علت صدای ترتر موتور پراید است که اگر به موقع توجه نشود، ممکن است به میللنگ آسیب بزند.
روش تشخیص دقیق علت صدای ترتر موتور پراید
برای اینکه بتوانید دقیقاً تشخیص دهید که علت صدای ترتر موتور پراید چیست، مراحل زیر را انجام دهید:
- ** تست با آچار:** وقتی موتور گرم است (اما خاموش)، با یک آچار بلند، میلسوپاپ را بچرخانید (از طریق پولی آن). اگر احساس کردید میلسوپاپ لق میچرخد یا در حرکت آن گیر وجود دارد، احتمالاً مشکل از یاتاقانهاست.
- ** تست با پیچگوشتی:** یک پیچگوشتی را روی درپوش سوپاپ بگذارید و گوش خود را به دسته آن بچسبانید. اگر صدای ترتر از زیر درپوش شنیده میشود، مطمئناً مشکل مربوط به سوپاپها و کاسه نمد است.
- بررسی شمعها: شمعها را باز کنید. اگر سر شمع ترک خورده یا سوختگی دارد، یا سیم شمعها را در تاریکی چک کنید تا ببینید آیا جرقه میزند یا خیر.
- صداگیری: اگر صدای ترتر از کنار موتور (سمت راست یا چپ) بلندتر است، به احتمال زیاد مشکل از کاسه نمد همان سمت است.
راهکارهای پیشگیری و رفع صدای ترتر
برای رفع صدای ترتر موتور پراید، بسته به تشخیص، راهکارهای زیر را انجام دهید:
- تعویض کاسه نمد سوپاپ: اگر تشخیص دادید که صدا از کاسه نمد است، حتماً درپوش سوپاپ را باز کرده و کاسه نمدها را تعویض کنید. هزینه این کار بسیار پایین است اما اگر به درستی انجام نشود، مجدداً صدا باز میگردد.
- تنظیم سوپاپ: گاهی اوقات شل بودن پیچ تنظیم سوپاپ (گپ سوپاپ) میتواند صدای ترتر ایجاد کند. تنظیم سوپاپ پراید باید هر ۱۰۰ هزار کیلومتر یا پس از تعویض پکینگ انجام شود.
- استفاده از روغن با کیفیت: حتماً از روغن موتورهای مرغوب با استاندارد API SJ یا بالاتر و ویسکوزیته مناسب (مثلاً ۲۰W۵۰ یا ۱۵W۴۰ بسته به فصل) استفاده کنید. روغن بیکیفیت باعث ساییدگی زودرس کاسه نمد و یاتاقانها میشود.
- تعویض شمعها و وایر: شمعها را هر ۱۰ هزار کیلومتر تعویض کنید و وایرها را بررسی نمایید.
- چک کردن پولی میللنگ: اگر لرزش موتور زیاد است و صدای ترتر دارد، پولی میللنگ را تعویض کنید.
آیا ادامه رانندگی با صدای ترتر خطرناک است؟
این سوالی است که بسیاری از دارندگان پراید میپرسند. پاسخ بستگی به علت صدای ترتر موتور پراید دارد:
- اگر صدا فقط مربوط به کاسه نمد باشد، ادامه رانندگی مشکلی ایجاد نمیکند، اما نشت روغن ممکن است باعث کثیف شدن موتور و گریس گرفتن زنجیر تایم شود.
- اگر صدا مربوط به یاتاقانها باشد، ادامه رانندگی بسیار خطرناک است و میتواند منجر به قفل کردن موتور و هزینههای سنگین تعمیر شود.
- اگر صدا ناشی از پولی میللنگ باشد، ارتعاشات به میللنگ آسیب میزند و باید سریعاً رفع شود.
سخن پایانی
شنیدن صدای ترتر موتور پراید میتواند آزاردهنده باشد، اما معمولاً مشکل بزرگی نیست و اکثراً به کاسه نمد سوپاپ مربوط میشود که هزینه تعمیر پایینی دارد. با این حال، توصیه میشود هرگز نسبت به این صدا بیتوجه نباشید. مراجعه به یک مکانیک ماهر و انجام تستهای تشخیصی دقیق میتواند از بروز خسارات سنگین به موتور جلوگیری کند. همچنین، سرویسهای دورهای منظم و استفاده از قطعات با کیفیت، بهترین راه برای جلوگیری از تکرار این مشکل است.
